Zbrodnia Katyńska pozostaje bolesnym symbolem historii – przypomnieniem o ludziach, których los zobowiązuje nas do pielęgnowania prawdy i pamięci o nich.
14 kwietnia 2026 r. Samorząd III dzielnicy Budapesztu wraz z tamtejszym Samorządem Narodowości Polskiej przy pomniku Męczenników Katynia zorganizował spotkanie z okazji 86. rocznicy zbrodni katyńskiej, będące zarazem upamiętnieniem Dnia Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej. Uroczystość rozpoczął hymn Polski i montaż poetycko-muzyczno-taneczny w wykonaniu artystów węgierskich.
W imienii władz III dzielnicy głos zabrał wiceburmistrz Óbudy András Béres, a w imieniu Ambasady RP wystąpienie wygłosił chargé d’affaires a.i. Jacek Śladewski, który m.in, podkreślił: Jesteśmy wdzięczni narodowi węgierskiemu, władzom Budapesztu, III dzielnicy i jej mieszkańcom za upamiętnienie tego wydarzenia i dbanie o to miejsce pamięci. Ten symboliczny pomnik przypomina, że pamięć historyczna jest czynnikiem łączącym Polaków i Węgrów, że mamy wspólne postrzeganie przeszłości i jednakowo oceniamy zbrodnie totalitaryzmów XX wieku. (…)
W 70. rocznicę zbrodni katyńskiej, 10 kwietnia 2010 r., polska delegacja z prezydentem Lechem Kaczyńskim na czele leciała do Smoleńska, aby uczcić pamięć pomordowanych. Ten lot zakończył się tragicznie – zginęli wszyscy, którzy byli wówczas na pokładzie samolotu.
Mieszkańcy Budapesztu nie zapomnieli o tamtym wydarzeniu, czego świadectwem jest umieszczona nieopodal tablica upamiętniająca Andrzeja Przewoźnika, sekretarza Generalnego Rady Pamięci Walki i Męczeństwa, który także zginął 10 kwietnia 2010 r. Dzisiaj także składamy wieniec dla uczczenia pamięci tamtych ofiar. (…)
Przy óbudańskim pomniku katyńskim obecny był konsul RP na Węgrzech Marcin Bobiński, przewodnicząca Ogólnokrajowego Samorządu Polskiego na Węgrzech Maria Felföldi, przewodnicząca Samorządu Polskiego III dzielnicy Korinna Wesolowski, panie prezes Stowarzyszenia Katolików Polskich pw. św. Wojciecha Katarzyna Takácsné-Kalińska i wiceprezes Monika Molnár-Sagun, delegacja Polsko-Węgierskiego Stowarzyszenia Kulturalnego z Érd, reprezentacje samorządowych instytucji polonijnych: PDK, i OUSPiP wraz z młodzieżą, przybyła dyrektor i uczniowie Szkoły Polskiej przy Ambasadzie RP w Budapeszcie, reprezentacjeSamorządów Polskich III i VIII dzielnicy Budapesztu, organizacji politycznych i społecznych Óbudy.
Słowa modlitwy odmówił proboszcz Polskiej Parafii Personalnej na Węgrzech ks. Krzysztof Grzelak SChr. Odbyła się ceremonia składania wieńców. Uroczystość ubogacała asysta honorowa składająca się z członków Stowarzyszenia Rekontrukcji Legionu Polskiego im. H. Wysockiego.
Pomnik został odsłonięty 9 kwietnia 2011 roku przez prezydentów Polski – Bronisława Komorowskiego i Węgier – Pála Schmitta, którzy posadzili też dwa dęby przyjaźni, poświęcone pamięci węgierskich ofiar Katynia: kapitana Oskara Rudolfa Kuehnela oraz kapitana Emánuela Aladára Korompaya. Monument autorstwa dwóch Węgrów, Gézy Széri-Vargi i Zoltána Széri-Vargi, ma formę dużego, wykonanego z czarnego granitu sześcianu obłożonego metalowym, rdzawymi elementami z wycięciami imitującymi drzewa. W środku bryły znajduje się instalacja świetlna pozwalająca oglądać dzieło także po zmroku. Autorzy swoje dzieło opatrzyli tytułem „Zbrodnia w lesie”.
Inicjatywa budowy pomnika wyszła ze strony węgierskiej – władz Budapesztu i III dzielnicy, a od samego początku była wspierana przez Radę Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa w Warszawie, w szczególności przez jej ówczesnego sekretarza generalnego Andrzeja Przewoźnika oraz Ambasadę RP na Węgrzech.
Od 2017 roku w III dzielnicy Budapesztu na ścianie Gimnazjum Árpáda na Óbudzie nieopodal tablicy i pomnika katyńskiego znajduje się tablica poświęcona historykowi, sekretarzowi generalnemu Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa śp. Andrzejowi Przewoźnikowi, niestrudzonemu orędownikowi polsko-węgierskiej przyjaźni, który zginął wraz z 95 osobami w katastrofie samolotu prezydenckiego zmierzającego na obchody 70. rocznicy zbrodni katyńskiej 10 kwietnia 2010 r. Przy tablicy tej złożono kwiaty i przywołano pamięć. Uroczystość na óbudańskim placu Męczenników Katynia zakończył hymn Węgier i salwa honorowa oddana przez polskich legionistów.
Uroczystości wspomnieniowe będące hołdem dla ofiar zbrodni katyńskiej, która miała miejsce 86 lat temu, odbyły się również m.in. przy krzyżach katyńskich w Szegedynie i Székesfehérvár przy tablicach pamięci w Miskolcu i w kościele polskim Budapeszcie.
Inf. Głos Polonii, fot. Barbara Pál
